Kościoły i kaplice Ukrainy

Dzisiaj obchodzimy wspomnienie świętych Cyryla - mnicha i Metodego - biskupa patronów Europy oraz mojej diecezji Charkowsko-Zaporozkiej. Święci ci pracując dla słowian zrozumieli, że trzeba dostosować język oraz liturgię do mentalności i wymagań tych ludów. Ułożyli alfabet zwany 'cyrylicą' i otrzymali od papieża Jana VIII w 880r. zgodę na stosowanie go w liturgii ¹⁾. Dzisiejsza uroczystość gromadzi nas w prastarym Sandomierzu na corocznym spotkaniu 'w Duchu świętych Cyryla i Metodego'. Od czerech lat organizowane tu są Sandomierskie Spotkania Cyrylometodiańskie, które zbierają biskupów z 5 krajów Europy środkowowschodniej.

Odznaczenie kard. Mariana Jaworskiego Statuetką Świętych Cyryla i Metodego na tym Spotkaniu jest bardzo trafne i celowe. Od 1991r. jako metropolita Lwowa obrządku łacińskiego, a od 1992r. jako Przewodniczący Konferencji Rzymskokatolickich Biskupów Ukrainy potrafił łączyć w praktyce dwie tradycje bizantyjską i łacińską Kościoła Katolickiego w Ukrainie, czynił to bardzo owocnie i przykładnie dla innych wyznań.

Urodzony we Lwowie mieście zawsze wiernym Bogu i ojczyźnie, mieście tolerancji oraz tradycji różnych narodów i kultur. Często wspominał - byłem tego naocznym świadkiem przez 24 lata -, że został wychowany przez rodziców w tolerancji oraz poszanowaniu drugiego człowieka. Jako dziecko w czasie dni świątecznych greckokatolickich, czy żydowskich nie mógł hałasować, tylko musiał pozwolić innym świętować. Tolerancja i poszanowanie drugiego były u niego powiedzielibyśmy zawarte w genach.

Gdy rozpoczął swoją posługę jako metropolita Lwowa zorganizował 'Tygodnie Modlitw o Jedność Chrześcijan' na które zapraszał wszystkich chrześcijan. Początkowo przychodzili prawosławni 3 odłamów, grekokatolicy i protestanci. W roku 2000 zorganizował 'Dzień Modlitw o Pokój', na który zaprosił oprócz chrześcijan też muzułmanów i żydów. Nie zrażał się tym, że niektóre wyznania chrześcijańskie i grekokatolicy bojkotowali te spotkania. Zainaugurował wspólne spotkania biskupów katolickich dwóch obrządków we Lwowie, na które zapraszał sekretarzy oraz prefektów Kongregacji i Rad Papieskich z Watykanu, aby przybliżyć Kościół w Ukrainie do Stolicy Apostolskiej.

W roku 2006 przypadała 350 rocznica 'ślubów króla Jana Kazimierza w katedrze Lwowskiej'. Król widząc niebezpieczeństwo opanowania przez Szwedów całej Polski i narzucenia protestantyzmu postanowił przed obrazem Patronki Lwowa 'Ślicznej Gwiazdy Miasta Lwowa' oddać siebie, całe swoje królestwo i narody w nim zamieszkałe Matce Boskiej Łaskawej. Dnia 1 kwietna 2006r. do katedry przybył prezydent Polski Lech Kaczyński, wicepremier Ukrainy Wiaczesław Kirylenko. Przybyli biskupi rzymsko i greckokatoliccy oraz trzej biskupi prawosławni różnych obediencji. Wszyscy uczestniczyli we Mszy św. celebrowanej przez kardynała a na końcu wysłuchali koncertu wykonanego wspólnie przez orkiestrę i chór filharmonii lwowskiej oraz capellę 'Cracoviensis'.

W tym też roku 21 sierpnia kardynał świętował 80 lecie urodzin. Na Mszy w katedrze zebrali się przedstawiciele władz centralnych i miejscowych Ukrainy, biskupi katoliccy Ukrainy dwóch obrządków oraz trzech Kościołów prawosławnych Lwowa. W imieniu Kościoła greckokatolickiego przemówił kard. Lubomir Huzar 'zmuszony jestem szczerze i otwarcie przyznać, że między grekokatolikami a rzymskokatolikami nie zawsze panuje jednomyślność i całkowite zrozumienie, jednak to wszystko nie przeszkadza wyrazić jemu swojego podziwu jak jego współbrat kardynał dokładał i dokłada starań, ażeby dbać o swoich wiernych. Jest on dla nas wszystkich przykładem' ²⁾. W czasie przemówień odczytano listy gratulacyjne od papieża Benedykta XVI, prezydentów Polski i Ukrainy. Prezydent Ukrainy odznaczył Jubilata medalem Księcia Jarosława Mądrego IV stopnia 'za znaczący osobisty wkład w utwierdzenie ideałów duchowych, działalność charytatywną i budowanie zgody w społeczeństwie oraz wieloletnią posługę teologiczną'. Prezydent Polski Lech Kaczyński napisał 'Niezwykle wysoko cenię sobie również wysiłki Waszej Eminencji na rzecz pojednania Narodów Polskiego i Ukraińskiego oraz zabiegi ekumeniczne dla przywrócenia jedności chrześcijan' ³⁾.

Arcybiskup Augustyn z Kościoła Prawosławnego - Patriarchatu Moskiewskiego, przemawiając powiedział o kard. Jaworskim, że 'jeżeliby wszyscy biskupi Zachodu i Wschodu w pierwszym tysiącleciu byli tacy jak kard. Marian Jaworski to nie byłoby wielkiej tragedii rozłamu 1054 roku' ⁴⁾. Były to słowa oddające całą postawę i postępowanie arcybiskupa Lwowa. Podczas przygotowania w Moskwie do spotkania ekumenicznego w Sibiu w Rumuni w 2007r. abp Augustyn powiedział podobne słowa o kard. Jaworskim, że jest wzorem biskupa pojednania w Ukrainie, świadkiem tej wypowiedzi był m. in. bp Witali Skomarowski z Kijowa.

Kardynał Jaworski zapoczątkował wspólne modlitwy w kwaterze 'Orląt' na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie dnia 1 listopada, które prowadził przez wiele lat z kard. L. Huzarem. W czasie kazań mówił, że 'ten cmentarz powinien obecnie łączyć dzisiejsze pokolenia młodych Ukraińców i Polaków'. Tezę tę potwierdził Jan Paweł II, dnia 26 czerwca 2001r. w czasie swojej pielgrzymki do Lwowa, kiedy mówił, że 'chrześcijanie obydwu narodów muszą iść razem w imię jedynego Chrystusa ku jednemu Ojcu, prowadzeni przez tego samego Ducha, który jest źródłem i zasadą jedności. Niech przebaczenie - udzielone i uzyskane - rozleje się niczym dobroczynny balsam w każdym sercu. Niech dzięki oczyszczeniu pamięci historycznej wszyscy gotowi będą stawiać wyżej to, co jednoczy, niż to, co dzieli, ażeby razem budować przyszłość opartą na wzajemnym szacunku, braterskiej współpracy i autentycznej solidarności.' ⁵⁾.

Gdy przyszły trudności w Brodach, Tarnopolu, Komarnie, czy Lwowie gdzie grekokatolicy zabrali świątynie łacinnikom, by nie dopuścić do awantur i konfrontacji kardynał Jaworski postanowił budować tam nowe świątynie oraz uspokajał wiernych, że taka jest postawa prawdziwie chrześcijańska. Centralne władze państwowe Ukrainy jej trzej kolejni prezydenci docenili taką postawę i mówili, że 'Kościół katolicki jest autentyczny w gojeniu ran a w osobie swego przewodniczącego nie doprowadza do podziałów ale jednoczy i rozwiązuje problemy po chrześcijańsku'. Wyrażało się to nie tylko w słowach ale listach gratulacyjnych wysyłanych do eminencji z okazji rocznic, czy uroczystości. W roku 2008 kardynał został odznaczony przez Prezydenta Polski krzyżem komandorskim z gwiazdą orderu odrodzenia Polski za wkład w pojednanie pomiędzy Polakami i Ukraińcami ⁶⁾. Gdy w 2003r. obchodzono 60 rocznicę mordów na Polakach na Wołyniu do Pawliwki (Porycka) został zaproszony celebrować Mszę św. kard. Jaworski ze Lwowa. Przybyli na tą rocznicę prezydenci Polski Aleksander Kwaśniewski i Ukrainy Leonid Kuczma.

Kardynał Jaworski od początku swego pobytu we Lwowie spotkał się z wielką niechęcią skrajnych nacjonalistów ukraińskich. Oni to zerwali jego ingres do katedry w dniu 6 kwietnia 1991r., zaplanowany po ingresie kard. M. Lubacziwskiego. Skąd brał siłę do znoszenia tych wszystkich upokorzeń i dolegliwości? Odpowiedź można otrzymać, kiedy czyta się obrazek na 50 lecie święceń kapłańskich w 2000r. 'Gdy Pan odmienił los Syjonu wydawało się nam, że śnimy ... ci co we łzach sieją żąć będą w radości' ⁷⁾.

Kiedy po 17 latach kardynał oddawał Kościół metropolitalny we Lwowie swojemu następcy arcybiskupowi Mieczysławowi Mokrzyckiemu okazało się, że zmieniło się we Lwowie 11 wojewodów, 5 prezydentów miasta i 3 biskupów greckokatolickich. Dnia 22 listopada 2008r. przybyli do katedry ówcześni przedstawiciele władz centralnych i lokalnych Ukrainy i Polski, wyrażali wielką wdzięczność za postawę chrześcijańską i ludzką kardynała. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko napisał w liście gratulacyjnym 'Ufam, że to bezcenne życiowe doświadczenie oraz mądre porady nadal będą przynosiś korzyści dla Kościoła i społeczeństwa' ⁸⁾. Przewodniczący Rady Wojewódzkiej Mirosław Senyk powiedział, 'to że tutaj dzisiaj jesteśmy jako przedstawiciele władz Ukrainy to zasługa odchodzącego kardynała Mariana Jaworskiego, który nauczył nas tolerancji i współpracy wzajemnej pomiędzy narodami i wyznaniami'.

Mówiąc o działalności i posłudze kardynała Jaworskiego można przytoczyć słowa Jana Pawła II z encykliki 'Slavorum Apostoli' gdy mówi o Braciach Sołuńskich. 'Czyniąc to, zawsze uciekał się do dialogu z tymi, którzy przeciwni byli jego ideom czy duszpasterskim inicjatywom i poddawali w wątpliwość ich pracowitość. W ten sposób na zawsze pozostanie mistrzem dla tych, co w jakimkolwiek czasie starają się złagodzić rozdźwięki, szanując różnorodną pełnię Kościoła, który zgodnie z wolą swego Założyciela Jezusa Chrystusa ma być zawsze jeden, święty, powszechny i apostolski' ⁹⁾.

Postawa kard. Jaworskiego jako biskupa i człowieka zasługuje w pełni na ukazywanie dzisiejszemu światu, jako przykład do naśladowania nie tylko dla polityków ale i dla ludzi Kościoła. Dzisiejsze odznaczenie w pełni oddaje wkład arcybiskupa lwowskiego we wprowadzanie ideałów świętych Cyryla i Metodego w codziennym życiu chrześcijańskim.

Biskup Marian Buczek,
koadiutor Charkowsko-Zaporoski, Ukraina

¹⁾ Лист 'Industriae tuae' пор. Magnae Moraviae Fontes Historici, т. ІІІ, Брно, 1969, с. 197-2008
²⁾ Радість Віри, Львів, № 9 (64), 2006, с. 6
³⁾ Радість Віри, Львів, № 9 (64), 2006, с. 4
⁴⁾ Радість Віри, Львів, № 9 (64), 2006, с. 6
⁵⁾ 'Chrześcijanie obojga narodów - pielgrzymka Jana Pawła II na Ukrainę', Kraków-Biały Kruk, 2001, с. 103
⁶⁾ Радість Віри, Львів, № 3 (82), 2008, с. 9
⁷⁾ Пс. 126, 1, 5
⁸⁾ Радість Віри, Львів, № 12 (91), 2008, с. 3
⁹⁾ 'Slavorum Apostoli', IV, 15. Encycliki Ojca Świętego Jana Pawła II, Kraków, т. 1, с. 171