Kościoły i kaplice Ukrainy

Brzozdowce znane są z dokumentów z roku 1410, gdyż właśnie wtedy 16 sierpnia, dzięki właścicielowi wsi Benedyktowi Benku oraz jego synowi Stanisławowi, powstała rzymskokatolicka parafia (pierwszy kościół drewniany p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wybudowano wcześniej). Parafia otrzymała wieś Czyżycze oraz inny majątek, wielkość którego w roku 1439 powiększyła właścicielka wsi Laszki i Milczyce Małgorzata. Kolejny właściciel Brzozdowiec Jan Sieniawski potwierdził własnościowe prawa kościoła w roku 1497. Juz w 1526 roku miejscowość ta nazywana jest miastem.

Prawdopodobnie w latach 1618-1621 tutejsza świątynia została uszkodzona w czasie najazdu turecko-tatarskiego, a na początku XVIII wieku ponownie zniszczono nie tylko świątynię ale również wyposażenie kościelne (prawdopodobnie przez wojska szwedzkie). Gruntowny remont drewnianego kościoła rozpoczął w roku 1718 proboszcz ks. Michał Mikoszowicz, dzięki wsparciu finansowemu właścicieli Brzozdowiec rodziny Cetnerów oraz okolicznej szlachty. W latach 20-tych pojawiły się, między innymi, dwa nowe boczne ołtarze (dar Cetnerów) i ołtarz główny, który w roku 1925 ufundowała rodzina Nełowieckich, oraz organy (fundacja rodziny Aleksandrowiczów). W latach 40-tych kościół był już w dobrym stanie i był znany dzięki obrazowi Matki Bożej z głównego ołtarza, który jeszcze w 1728r. Marcin i Helena Aleksandrowiczowie ozdobili koronami oraz bogatymi sukienkami.

Dnia 16 maja 1746r. zapłakał krwawymi łzami obraz Chrystusa Ukrzyżowanego [4] w domu Jadwigi Dolińskiej w miasteczku An­no­pol, które powstało koło Brzozdowiec na początku XVIIIw. (później Annopol został połączony z Brzozdowcami). Ks. Mikoszowicz przeniósł obraz do kościoła, a 1 kwietnia 1747r. po dokładnym zbadaniu, dekretem arcybiskupa Mikołaja Wyżyckiego obraz został uznany za cudowny. Nic dziwnego, że obraz ten cieszył się znacznym kultem i szacunkiem katolików obu obrządków. Ks. Mrowiński podaje 43 szczególnych opisów cudów i łask za przyczyną Pana Jezusa [4] w Annopolu. Wtedy powstała potrzeba wybudowania świątyni, godnej rangi jednego z najważniejszych sanktuariów Ziemi Halickiej w miejsce starego drewnianego kościoła w Brzozdowcach.

W roku 1769 kosztem kolejnych właścicieli Brzozdowiec rodziny Rzewuskich obok drewnianego kościoła wybudowano murowany kościół, który na początku lat 70-tych konsekrował arcybiskup Wacław Sierakowski pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża świętego. Prace zakończono pod koniec roku 1777. Wybudowano również plebanię oraz dzwonnicę na trzy dzwony. Oprócz drewnianego ołtarza głównego, pozłoconego, który ufundował kanclerz Kurii ks. Adam Rzewuski, świątynia miała dwa boczne drewniane ołtarze - Matki Bożej Różańcowej (po lewej stronie) oraz św. Michała Archanioła (po prawej stronie). W roku 1819 oraz w latach 1821-1822 były prowadzone prace remontowe, zwłaszcza wewnątrz świątyni. W roku 1884 zakupiono organy. Pod koniec XIX wieku znacznie wzrosła ilość pielgrzymów w Brzozdowcach do cudownego obrazu Chrystusa Ukrzyżowanego. Dlatego na początku XX wieku kościół rozbudowano według projektu architekta Albina Zagórskiego. Kolejny remont świątyni [1, 2, 3] wspominany jest w roku 1932.

Początkowo parafia Brzozdowce należała do dekanatu w Rohatynie, a od roku 1787 - do dekanatu świrż. W latach 1881-1912 pod opieką proboszcza ks. Joahima Motykiewicza było od ponad tysiąca do 3 tys. parafian w piętnastu okolicznych wsiach. W 1913r. ks. Motykiewicza zmienił administrator ks. Jan Berestecki. W okresie międzywojennym do parafii należały wsie Borynicze (pierwsza wzmianka w XV wieku), Drohowycze, Hranki-Kuty, Laszki Dolne (obecnie - Dolne), Laszki Górne (obecnie Górne, 1463r.), Malechów, Ostrów (obecnie Czarny Ostrów, XVI w.), Podhorce, Podniestrzany (1497r.), Ruda (obecnie Rudkowce), Stankowce oraz Turzanowce z kaplicami cmentarnymi w Brzozdowcach, pałacowej w Boryniczach [13] (w świątyni wybudowanej w r. 1934 na miejscu poprzedniej, spalonej w 1914r. przez wojsko rosyjskie, zrobiono spichlerz) oraz prywatnej w Rudzie [12] 1910r. (do dzisiaj zachowały się jedynie fragmenty kolumn). Ponad 3 tysiące wiernych początkowo obsługiwał administrator ks. Władysław Potrzebnicki, a od roku 1932 - proboszcz ks. Michał Kaspruk, który w r. 1945 wyjechał do Polski z częścią wyposażenia kościelnego, m.in. z cudownym obrazem. W latach 1949-1992 kościół był wykorzystywany jako magazyn kołchozowy oraz stał pusty.

Dnia 23.01.1993r. oddany kościół [5, 6, 7, 8, 9, 10, 11] w Brzozdowcach poświęcił ówczesny biskup pomocniczy Marcjan Trofimiak. Od tego czasu bez przerwy trwają prace remontowe. Cudowny obraz obecnie znajduje się w specjalnie wybudowanym ołtarzu w konkatedrze św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim. 17.09.1995r. pielgrzymi z tego miasta przywieźli do kościoła w Brzozdowcach wierną kopię tego obrazu. W latach 2000-2002 konserwatorzy z Warszawy odnowili freski nad głównym ołtarzem. 03.04.2005r. biskup Marian Buczek poświęcił nową granitową posadzkę - dar Jana Pawła II, 14.09.2005r. biskup Leon Mały odprawił mszę św. i odczytał dekret kardynała Mariana Jaworskiego ustanawiający w Brzozdowcach sanktuarium Krzyża świętego. Obecnie do parafii należy Rozdół.

Biskup Buczek M., Sedelnyk I.,
ARCHIDIECEZJA LWOWSKA OBRZĄDKU ŁACIŃSKIEGO.
Parafie, kościoły oraz kaplicy,
tom 1, część 1, wydanie drugie, Lwów, 2008